ทักษะการปฏิเสธเมื่อถูกชวนให้สูบบุหรี่

บทนำ ในยุคปัจจุบันปัญหาการสูบบุหรี่ไฟฟ้า (Electronic Cigarettes: E-cigarettes) กำลังกลายเป็นประเด็นสำคัญด้านสาธารณสุขโดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่นและนักศึกษา ซึ่งเป็นช่วงวัยที่มักอยากรู้อยากลองและได้รับอิทธิพลจากเพื่อนหรือสื่อออนไลน์ได้ง่าย การโฆษณาในโลกโซเชียลมักนำเสนอภาพลักษณ์ของบุหรี่ไฟฟ้าว่า “ปลอดภัยกว่า ดูเท่ และช่วยคลายเครียด” แต่ในความเป็นจริงบุหรี่ไฟฟ้ายังคงมีสารนิโคตินและสารเคมีที่เป็นอันตรายต่อระบบหายใจ ระบบหัวใจ และสมอง เช่น โพรพิลีนไกลคอล (propylene glycol) กลีเซอรีน (glycerin) และโลหะหนักที่เกิดจากขดลวดให้ความร้อน (World Health Organization [WHO], 2023)

การสำรวจของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส., 2023) พบว่าเยาวชนไทยอายุ 15–24 ปี ร้อยละ 12 เคยลองสูบบุหรี่ไฟฟ้าและในจำนวนนั้นเกินครึ่งยอมรับว่าเริ่มสูบจากการ “ถูกชักชวนโดยเพื่อน” หรือ “เห็นเพื่อนสูบแล้วอยากลอง” ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลทางสังคมที่มีต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้า ดังนั้นการเสริมสร้าง ทักษะการปฏิเสธ (Refusal Skills) จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้เยาวชนสามารถต้านทานแรงกดดันและตัดสินใจปฏิเสธการสูบบุหรี่ไฟฟ้าได้อย่างมั่นใจ

ความหมายของทักษะการปฏิเสธ ทักษะการปฏิเสธ หมายถึงความสามารถในการปฏิเสธหรือหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่เสี่ยงต่อการทำพฤติกรรมไม่เหมาะสม เช่น การสูบบุหรี่ การดื่มสุรา หรือการใช้สารเสพติด โดยไม่รู้สึกอับอายหรือกลัวการถูกปฏิเสธจากกลุ่มเพื่อน (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2022) บุคคลที่มีทักษะนี้จะสามารถปฏิเสธได้อย่างมั่นใจและชัดเจน พร้อมทั้งรู้วิธีเปลี่ยนสถานการณ์ไปในทิศทางที่ปลอดภัย

สำหรับเยาวชนไทย การสร้างทักษะการปฏิเสธควรเป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องทั้งในโรงเรียน ครอบครัว และชุมชนผ่านกิจกรรมกลุ่ม การสวมบทบาทสมมุติ (role play) และการให้คำปรึกษาเชิงบวกจากครูหรือพี่เลี้ยง